ALS EEN VIS IN HET WATER…

Binnenkort zijn het weer de Brusselse Waterdagen. We zetten dan het volledige blauwe erfgoed van Brussel in de kijker, en dat is veel meer dan het kanaal, de Zenne, de vijvers of de rivieren die Brussel zijn reputatie van waterstad hebben gegeven. Het gaat ook over de vele andere vaak minder gekende vormen van water in de hoofdstad. Denk maar aan de vele bronnen die in het Gewest te vinden zijn, de fonteinen waarover heel wat legendes de ronde doen, de verschillende waterbekkens en waterstralen waar groot en klein van genieten. En dan zijn er nog de meer recente voorzieningen zoals wadi’s en regentuinen, die de stad beter bestand maken tegen overstromingen. Op deze pagina’s vind je een kort overzicht van alle vormen van water in Brussel.

DOE MEE DE BRUSSELSE WATERDAGEN 2022 KOMEN ERAAN! 

INSOLITE

Waterkwaliteit, waterbeheer, groene en blauwe netwerken, waterrecreatie... Deze thema’s zullen centraal staan tijdens de volgende editie van de Brusselse Waterdagen, van 20 tot en met 27 maart 2022. Naar goede gewoonte zijn de activiteiten gratis en voor iedereen toegankelijk. Op het programma staan activiteiten die worden georganiseerd of gesteund door publieke actoren (waterbeheerders, gemeenten, enz.), een groot aantal gegidste bezoeken en wandelingen, en avondactiviteiten (paddentrek, conferentie, film, quiz). Ook voor de scholen wordt het een week vol activiteiten. Tot slot krijgt de campagne “Hier begint de zee” een verlengstuk, in nauwe samenwerking met de 19 gemeenten! Leve de Brusselse Waterdagen, leve het water in Brussel!

ONGEZIEN


EEN ‘MIRACULEUZE’  BRON

Aan de Sint-Annafontein in Laken werden vroeger geneeskundige krachten toegeschreven. Mensen kwamen van heinde en verre voor het water van de fontein, dat volgens de legende koortsen, krampen en oogziekten zou genezen. Deze legende zou in de 17de eeuw zijn ontstaan nadat aartshertogin Isabella haar koorts zag verdwijnen toen ze van het water van de bron had gedronken. Als bewijs liet ze aan de voet van een eik, waar de bron toen ontsprong, een fontein bouwen. Vandaag ontspringt de bron in een rozet met vijf waterstralen om vervolgens uit te monden in eerst een klein en vervolgens een groter bassin.

DÉCOUVERTE


MINI-INTERVIEW

BRONNEN, EEN VERGETEN ERFGOED

Brussel telde ooit veel bronnen, maar de meeste daarvan zijn in de vergetelheid geraakt. Dat is te wijten aan de verstedelijking, maar ook aan de invoering van het leidingwater, legt Tim Van Cauwenbergh van de vzw Coördinatie Zenne uit. “Ik denk bijvoorbeeld aan de Sint-Guidobron in Anderlecht. Die was ooit erg populair. In de jaren 1950 kwamen de mensen er nog op bedevaart of om er water te halen. De plaats waar de bron zich oorspronkelijk bevond werd later gebetonneerd en omgevormd tot een kruispunt. De bron werd vervolgens omgeleid naar het nabijgelegen Sint-Annaziekenhuis, waarna het spoor volledig verloren is gegaan. Waarschijnlijk verdween de bron in het riool.” Coördinatie Zenne is enkele jaren geleden de uitdaging aangegaan om bronnen hun verdiende plaats in ons collectief erfgoed terug te geven. “We hebben een lijst van ongeveer tweehonderd bronnen op het publieke domein. Daarvan zijn er al veel verdwenen, maar er valt nog heel wat te ontdekken op privéterrein.” De resultaten van een deel van dit enorme onderzoekswerk, en ook de vele anekdotes, zijn te vinden op de website van de vereniging. Coördinatie Zenne werkt momenteel ook aan een wandeling met audiogids waarmee je de bronnen in Ukkel kan ontdekken. De audiowandeling zal tegen de lente beschikbaar zijn.

DÉCOUVERTE


FAUNA & FLORA

DE KONING  VAN DE VIJVER 

Samen met de gewone pad is de bruine kikker (Rana temporaria) de meest voorkomende amfibiesoort in Brussel. Al zie je hem steeds minder vaak opduiken. Deze kikker is er in verschillende kleuren: grijsbruin, baksteenrood, groen of zelfs gelig! Na hun winterslaap worden de bruine kikkers eind februari wakker. Ze trekken dan in groten getale naar de plek waar ze gewoonlijk hun eitjes leggen, doorgaans een vijver. De mannetjes, die kleiner zijn dan de vrouwtjes, beginnen met hun paringsroep, een kwaakgeluid dat klinkt als een trein. De vrouwtjes leggen dan tussen 700 en 4.500 eitjes in geleiachtige trossen. Uit slechts 1 tot 6% van deze eitjes komen dan kikkertjes voort.

WATER- VERHALEN

/// Den Spauwer: Deze fontein op de hoek van de Steenstraat en de Kolenmarkt is minder bekend dan Manneken Pis maar wel veel ouder. Hij werd reeds vermeld in documenten uit de 16de eeuw onder de naam “Blauwe Fontein” en stond destijds bekend om de zuiverheid van zijn water.

/// De waterkersvijver van Laken: Wist je dat er in Laken een waterkersvijver is waar biologische waterkers wordt geteeld? Sinds 2013 wordt er opnieuw waterkers geteeld met kwaliteitsvol bronwater van het koninklijk domein in Laken.

/// De vijvers van het Rood Klooster: Het Rood Klooster, een voormalige priorij van de Broeders Augustijnen, had vroeger visvijvers waar vis werd gekweekt. Drie van deze vijvers zijn gereconstrueerd aan de hand van oude kaarten en gravures. Aangezien de oorspronkelijke grondwaterlaag vandaag te weinig water kan leveren om aan de watervraag te voldoen, worden de vijvers gevoed vanuit een extra waterbron.

/// Broek-Plage: In de Gaasbeekvallei voedt een bron een grote vijver die waarschijnlijk is ontstaan door de aanleg van de nabijgelegen spoorweg. Deze vijver werd tijdens de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse periode door de buurtbewoners gebruikt als zwemvijver, waardoor de plaats ooit Ukkel-Plage of Broek-Plage werd genoemd.

OP ONTDEKKING

EEN IETWAT   VREEMDE POLLEPEL   

Als je door het Egmontpark wandelt, in de richting van de Grotehertstraat, zie je een achthoekig gebouw van lichtgekleurde stenen en bakstenen. Dit gebouw, dat bekend staat als de ‘Groote Pollepel’, dateert uit de 15de eeuw en is een van de niet-drinkbare waterreservoirs die zich vroeger op het grondgebied van Brussel bevonden. Ze werden gebruikt als drinkbakken voor dieren en ook als watervoorraad in geval van brand. Het bassin in kwestie bevond zich oorspronkelijk aan de voet van de Coudenberg, op de plaats van de rotonde van de huidige Ravensteingalerij. Het werd in 1957 verplaatst naar de Egmonttuinen.

OP ONTDEKKING

TRENDY

WATERSTRALEN, ZOMERSPELLETJES

Het is nog wat vroeg om al te denken aan verkoeling of spelletjes op een warme zomerdag. Maar als het zomer wordt, aarzel dan niet om afkoeling te zoeken in de buurt van de fonteinen, waterstralen en speeltuinen van het Koning Boudewijnpark, of de waterstralen in het Gaucheretpark, op het Flageyplein en rond de gloednieuwe fontein op het Clemenceauplein in Anderlecht. Ook in de Ortsstraat, tegenover de Beurs, werd onlangs nog een fontein met waterstralen aangelegd. Bovendien dansen de stralen elk kwartier een ander waterballet, om elk uur uit te monden in een spectaculair waterspel. Kinderen vinden het geweldig!

TRENDY

WADI’S EN REGENTUINEN 

Vanaf 2022 krijgt een natuurlijker regenwaterbeheer een duwtje in de rug in Brussel, onder meer om de stad beter bestand te maken tegen overstromingen. Hoe? Door de natuur haar werk te laten doen in regentuinen en wadi’s. Wadi’s, een soort van begroeide grachten, kunnen het oppervlaktewater goed opslaan en rustig in de bodem laten insijpelen of laten verdampen. De regentuin zorgt voor een kwalitatief goed beheer van afvloeiend water en biedt bovendien de visuele voordelen van een groene ruimte. Zo was de aanleg van een regentuin in het Fontainaspark een zeer succesvol proefproject.

ACTUA


TERUG NAAR DE BRON

Vroeger had elk klein dorp in Brussel zijn eigen bron. Vandaag zijn deze waterbronnen verdwenen of verwaarloosd. In Brussel is een gezamenlijke inspanning gedaan om deze bronnen in kaart te brengen en meer bekendheid te geven. Heb je informatie over bronnen in Brussel? Ken je een bron in jouw buurt die wat meer aandacht verdient? Wil je meewerken aan dit project? Neem contact op met de vereniging Coördinatie Zenne!

WATER LOOPT NIET VAN EEN LEIEN DAKJE

De tentoonstelling “Water loopt niet van een leien dakje” gaat over het leidingwater in Brussel. Kom en ontdek alles wat onze stad en onze levenswijze verbindt met dit essentieel element: water. De tentoonstelling neemt je mee terug in de tijd en toont het Brusselse beleid rond watervoorziening en hygiëne van gisteren tot vandaag, en besteedt ook aandacht aan de mannen en vrouwen die dit alles mogelijk maken. La Fonderie. Ransfortstraat 27, 1080 Molenbeek. Van 15/10/21 tot 26/6/22. Van dinsdag tot zondag van 14.00 tot 17.00 uur. Prijs: € 5, -12 jaar gratis. Meer info: 02 410 99 50 - www.lafonderie.be


DE BRUSSELSE WATERGIDS

Water is alomtegenwoordig in Brussel. De stad heeft zelfs een deel van haar economische en historische ontwikkeling aan het water te danken. Ook nu nog blijft water een belangrijke rol spelen, onder meer om de stad te wapenen tegen de klimaat- en milieu-uitdagingen. Dit alles en nog veel meer ontdek je in de gids “Water in Brussel”. In deze gids vind je bovendien tal van plaatsen waar het water zichtbaar is en waar de meest diverse planten en dieren in het geheim leven.